Naar welk kanaal luisteren met een scanner? RX of TX? Ship of Shore?

Naar welk kanaal moet je luisteren met een scanner? RX of TX? Ship of Shore?

Scannerluisteren en scheepvaart – een gouden combinatie als je het mij vraagt. Want als er één band is waar nog volop activiteit te horen is, dan is het wel de marifoonband. Maar… een vraag die ik vaak krijg is: “Op welk kanaal moet je nou luisteren? Het RX- of TX-kanaal? Het ship- of het shore-kanaal?” En wat betekenen die termen eigenlijk?

In deze blog neem ik je stap voor stap mee in de wereld van marifooncommunicatie. Wat hoor je op welk kanaal, wie gebruikt welke frequenties, wat is het bereik vanaf schip of wal, en welke termen en afkortingen vliegen je om de oren? Alles helder uitgelegd, in gewone mensentaal – precies zoals je gewend bent op scannerluisteren.nl.

RX of TX – wat is wat?

Laten we beginnen bij de basis. In scannerland heb je vaak te maken met simplex en duplex communicatie.

Simplex betekent: zenden én ontvangen op dezelfde frequentie. Net als bij een walkie-talkie.
Duplex betekent: zenden op de ene frequentie, ontvangen op een andere. Denk aan een ouderwetse telefoon waarbij jij iets zegt op lijn A en de ander terugpraat op lijn B.

In marifoonland zie je dus:

Het TX-kanaal = de frequentie waarop het schip zendt (transmit).
Het RX-kanaal = de frequentie waarop het schip ontvangt (receive), dus waar het walstation zendt.

En hier komt de truc: als scannerluisteraar wil je het hele gesprek kunnen volgen, dus zowel het schip als het walstation horen. Maar… vaak is één kanaal beter dan de ander om alles op te pikken.

Luisteren naar RX (shore): meestal de slimste keuze

Bij de meeste duplexkanalen is het walstation zó ingericht dat het, zodra het iets hoort van het schip, dat signaal even opnieuw uitzendt op zijn eigen kanaal. Dat heet relayering. Of simpel gezegd: wat het schip zegt, hoor jij alsnog via het walstation.

Dus ja – in de praktijk luister je bij voorkeur naar het RX-kanaal, oftewel de shore-uitzending.

Maar let op: bij bruggen, sluizen en verkeersposten die semi-duplex werken (dus niet meteen automatisch herhalen), kan het zijn dat je de oproep van het schip mist als je alleen naar het RX-kanaal luistert. Dan is het handig om:

Tweepuntsscannen te gebruiken (je scanner op beide frequenties laten zoeken), of
Twee scanners naast elkaar te zetten – één op RX, één op TX.

Wie gebruikt welke kanalen en waarvoor?

Recreatievaart (pleziervaart)

Kanaal 10 (156.500 MHz) – algemeen communicatiekanaal op binnenwateren
Kanaal 16 (156.800 MHz) – nood-, spoed- en oproepkanaal
Kanaal 72 / 77 – voor onderlinge communicatie tussen jachten (privégesprekken)

Beroepsvaart / Binnenvaart

Kanaal 13 (156.650 MHz) – brug-brug verkeer (schepen onderling over veilige doorgang)
Kanaal 67, 87, 89 etc. – afhankelijk van de regio, voor specifieke communicatie
Kanaal 15/17 – soms voor boordinterne communicatie

Walstations (bruggen, sluizen, verkeersposten)

Kanaal 18, 20, 22 – blokkanaal bij binnenkomst in een bepaald vaargebied
Kanaal 14 (156.700 MHz) – vaak gebruikt door havenautoriteiten
Kanaal 22A (157.100 MHz) – door de Kustwacht voor veiligheidssignalen (MSI)

Kustwacht & noodcommunicatie

Kanaal 16 – altijd oproepkanaal, verplicht te monitoren
Kanaal 70 – gebruikt voor DSC (digitale noodoproepen)
Kanaal 87B en 88B – uitsluitend voor AIS (data, geen spraak)

Wat is het bereik van een schip of walstation?

Marifoon werkt op VHF, oftewel Very High Frequency. Dat betekent dat het signaal lijnzicht nodig heeft. Geen bergen, geen bochten – als jij en de ander elkaar kunnen “zien”, kan je elkaar horen.

Vanaf een schip:

Marifoon mag 24 watt gebruiken en met een goede antenne op een hoge mast heeft een bereik van ± 20 tot 30 zeemijl (ca. 40 – 55 km) Een marifoon voor de binnenwateren is echter beperkt van 1 tot 5 watt. Een walstation zoals brug en sluizen maximaal 1 watt gericht.
Handmarifoon (1 – 6W) op dekhoogte haalt hooguit 5 tot 10 km, afhankelijk van obstakels. In de binnenwateren mag maximaal 1 watt gebruikt worden.

Vanaf een walstation:

Omdat walstations vaak op hoge masten staan (soms wel 20–30 meter hoog), kan hun bereik ondanks het lage vermogen wel groot zijn
Door relayering of gekoppelde netwerken kunnen ze een heel vaargebied bestrijken

Terminologie en jargon op de marifoon

RX = Receive – ontvangstkanaal (vaak shore)
TX = Transmit – zendkanaal (vaak ship)
Duplex = zenden/ontvangen op aparte frequenties
Simplex = zenden/ontvangen op dezelfde frequentie
Blokkanaal = vast kanaal voor specifieke vaarweg of gebied
ATIS = Automatic Transmitter Identification System – identificatie na elke uitzending
DSC = Digital Selective Calling – digitaal oproepsysteem (kanaal 70)
AIS = Automatic Identification System – datakanaal met scheepsinformatie
OVER = einde van je boodschap, ander mag praten
UIT = gesprek is beëindigd
MAYDAY / PAN-PAN = noodoproep (levensbedreigend of spoed)

Praktische tips voor scannerluisteraars

Stem af op RX/shore-kanalen – daar hoor je vaak het hele gesprek (incl. herhaalde schipberichten)
Gebruik tweepuntsscanning – als je niks wilt missen bij semi-duplex stations
Let op blokkanaalinformatie langs het water – bij sluizen/bruggen staat vaak welk kanaal actief is
Gebruik een goede VHF-antenne – hoe hoger je antenne, hoe beter het bereik
Check de AIS-kaart live online – combineer wat je hoort met wat je ziet

Waar kan je dus het beste naar luisteren?

Moet ik luisteren naar het RX of het TX kanaal? Het ship of het shore kanaal?

In bijna alle gevallen luister je naar het RX-kanaal, dus het shore-transmit / ship-receive kanaal. Je hoort hier zowel de wal als (meestal) ook de herhaling van het schip.

Bij bruggen/sluiscommunicatie: luister eventueel op beide kanalen of gebruik twee scanners.